Pjesë nga komentimi i sures “Fatiha”

Sure-El-Fatiha“Ihdinas –sirratal-mustekime. Na ço o Perëndi në rrugën e drejtë”. Për të marrë vesht mirë e me hollësi kuptimin e këtij ajeti të naltë le ta vështrojmë pikësëpari fjalë për fjalë. Në kët ajet ka katër fjalë: a)Ihdi, b)na, c) es-sirrata, d)el-mustekime. Fjala e parë “ihdi” është kallëzuesi foljnër në mënyrë urdhënore qi çfaq lutjen, dëshirën dhe kërkesën tonë prej Perëndis. Fjala e dytë “na” asht përemën i drejtë i fjalisë. Fjala e tretë “es-sirrata” asht emën dhe kundrins i drejtë ase plotsor vendi si mbas shqipes. Fjala e katërt “el-mustekim” asht mbiemën qi cilson emnin. Pra si mbas këtij spiegimi kuptimi i versetit del kështu: “Na kallzo o Perëndi rrugën e drejtë” ose “Na ço o Perëndi; na pri, o Perëndi; na udhëhiq, o Perëndi, në rrugën e drejtë”. Për tu ftillue mirë ky ajet asht nevoja të zgjanohemi; por lutemi të mos mërziteni deri sa të dalim në dritë; sepse sikur mos të japim shkoqitjet e duhura, çashtja mbetet e errët dhe pa u zbërthye. E kemi thanë shpesh herë, vëllazën, se misioni i njeriut asht i naltë dhe plasohet tue kapërcye disa etapa, disa shkallë, të cilat e përcjellin njeriu kah amshimi i pasosun. Mbasi amshimi asht i pasosun dhe misioni i njeriut asht i pasosun. Njeriu sa të jetë gjall ka detyra, prej të cilavet nuk mund të shkarkohet, për pa u shkarkue nga fryma. Nga detyrat të cilat asht ngarkue njeriu, ajo ma e nalta mund të quhet me të vërtetë misjon ase ideal, asht “me njoft Zotin”. Këjo shkallë nuk mund të arrihet për pa njoftë edhe “rrobnin t’onë”.

Ç’vlerë ka ideja e jonë qi kemi formue për Zotin, në qoftë se ne nuk e dijmë vehten se jemi robët e Tij e se gjithmonë kemi nevojë për Të? Kemi njoftë Zotin, në qoftë se kemi kuptue versetet e para të sures Fatiha deri në versetin “Maliqi jeumud dini – Ti, o Perëndi, je i Zoti i ditës së gjygjit”. Keni njoftë robnin tonë, paaftësinë tonë dhe nevojën qi kemi për Zotin, në qoftë se e kemi kuptue mirë versetin “Ijjaqe naëbudu ve ijjaqë nesteinu – Vetëm Ty, o Zot, të falemi e vetëm prej Teje, o Zot, kërkojmë ndihmë”. Kur ti kemi bashkue këto dy etape të njohuris sonë, kur ta kemi njoftë Madhnin e Zotit tue mos harrue edhe robnin tonë vjen koha me shijue pemën e me pa dobin; atëherë themi “Ihdinas-sirratal-mustekime – Bana hidajet sirrati mustekimin, na kallzo rrugën e drejtë”.

Çdo me thanë “Hidajet”?

Mbas Kadi Bejzavit “Hidajet” don me thanë “me kallzue rrugën më të mirë e më të butë. Llojet e hidajetit janë shumë, por farët e hidajetit janë katër:

  1. Mendja dhe shqisat, me të cilat dallojmë të mirën e të keqen. Shqisat janë të jashtme e të mbrendëshme. Muteqel-limunët i mohojnë shqisat e mbrendëshme por skanë të drejtë.
  2. Argumentat, me të cilat dallohet e vërteta nga gënjeshtra. Cilat janë këto argumenta? Krijesat objektive janë faktet qi na kallzojnë pushtetin krijues.
  3. Profitët dhe librat e shenjtë.
  4. Me diktue në zemër të msheftat dhe tinzit me të cilat kuptojmë realitetin e objekteve; i shofim gjana si janë në të vërtetë e jo si na duken mbas perdes. Këto çfaqje lejën në zemër me tri mënyrë: a) me vahj, b) me ilham, c) me andrra të vërteta.

Vahji (revelasiioni) me ilhamin (inspirasioni) ndryshojnë midis tyne. Vahji asht për Profetët e Ilhami për të shenjtët. Vahji asht direkt, pa ndërmjetës, si vahji që ka marrë Profiti ynë i Naltë natën e Miraxhit; edhe indirekt, me ndërmjetës, me anën e Engjillit Xhebrail. A na lejnë neve kësi sekretesh, a ndijmë në zemrat tona? Perëndija na zgjoftë nga gjumi! Le të biem nji herë nji shehadet: “Esh-hedu en la i lahe il-la-llah ve esh-hedu enne Muhammeden abduhu ve Resuluhu!”

Nga llojet e Hidajetit që përmendëm ma sipër, ma i nalti asht Vahji e Ilham-i. Me Vahj janë ba bidajet Pejgamberët e me ilham janë ba hidajet evlijat, njerzit e ruajtur. Për këto njerëz të naltë e të lumtun urdhënon Perëndija me Madhni të vet në Kur’an: “Pejgamberët, edhe Elijat si trashgimtarë të Pejgamberëve- vetëm këto i ka ba hidajet Perëndija”. Si merret vesht nga ky versët i Kur’anit fara e katërt e Hidajetit asht e posaçme vetëm për Profitët e për të shenjtët. Në këtë farë të Hidajetit ne skemi pjesë deri sa të jemi avam; po mundëm me u naltësue, atëherë shpresohet se mund të na epet pjesë edhe neve. Perëndija na baftë në këtë kategori! Amin. Qe kjo asht rruga qi quhet “sirati mustekim” e qi e lusim kur, tue fal këndojmë versetin “Ihdinas siratal –mustekim” – o Zot na ban hidajet “sirati mustekim” na difto rrugën e drejtë qi të njofim të vërtetën e gjanave. Qi të mbrijë njeriu në këtë shkallë duhet të bajë nji luftë të madhe me veset e liga e ta rruajë vehten jo vetëm nga haramet, por edhe nga gjanat e errta e të dyshimta. Për këtë pikën e fundit ka urdhnue Hazreti Pejgamberi në këtë Hadith Sherif: El-halalu bejjinun vel haramu bejjinun ve bejnehuma muteshabihatun la ja’lamuha qethirun minennasi”. Dmth: “Hallalli asht i qartë edhe harami asht i qartë; midis tyne ka gjana të errta e të dyshimta, të cilat shum njerëz nuk munden me i dallue a janë hallall a janë haram”. Dijetarët e fesë i dijnë shumë hollë këto pika por avamët e laikët skanë dijeni kështu shum herë tue mos pyetë dijetarët kompetentë veprojnë me kokë të vet edhe e gjejnë belanë nga injoranca e nga krenija. Për shembull, nji gjuetar plagos nji shpezë e cila tue ikë fluturimthi vije në nji urdhë a knetë. Gjuetari qi e ndjek, kur shkon në vend e gjen pa shpirtë gjahun e tij. Tashti ky gjah po pat dhanë shpirt para se të bije në ujë hahet, se asht hallall po qe mbyt në hurdhë  a në kënetë, numrohet e ngordhun dhe nuk hahet se asht haram. Mirë po këtë gja nuk mund ta dallojë gjuetari i paditun; prandaj asht ma mirë qi mos ta hajë mbasi asht gja e dyshimtë. Kush ruhet nga dyshimi ka rujtë fenë, shëndetin dhe nderin; aj qi sruhet bije në haram. “A doni nji shembull praktik? – urdhnon Resuli i Madh: “Ky njeri i ngjan atij bariu qi kullot dhent afër arës së tjatrit; asht afër menç se kto dhen mund hyjnë n’arën të tjetrit”. Sa mbretni ka në botë kanë kufit e tyne të caktuem e sdurojnë tu shkelen kta kufi. Kufit e Mbretnit të Hyjnueshëm janë haramet, kush guxon me shkel nji urdhën të Zotit ka shkelë kufinin e Mbretit të Gjithësisë e përashtu asht ba armik me Perëndinë të Cilit s’mund ti ja dalë. Prandaj për haramin qi ban nji njeri duhet të pendohet shpejt, të hjekë dorë dhe ti lutet Perëndis qi ta falë. Tue punue haramet nxihet zemra dhe bahet e egër, e cila nuk shkëlqen ma; aty nuk ep dritë ma ndërgjegja. Njeriu qi ka zemrën të nximë e të ndryshkët asht për tu qa e për tu vajtue i mjeri; se ka humb nji thesar të çmueshëm; sensibilitetin e shqisatvet të mbrendëshme, me anën e të cilavet njeriu mund të vjen në marrëdhanje me jetën e amshueëme, sikurse vjen në mardhanje me natyrën fizike me anën e shqisavet të jashme.

Ç’asht zemra?

Zemra asht nji cop mish mbrenda në krahnuër; asht nji organ me rëndësi kryesore, ku varet jeta fizike. Ky organ rregullon lëvizjen dhe qarkullimin e gjakut. Sa ma i fuqishëm të jetë ky organ aq ma i shëndoshë e ma i rregulltë asht trupi e gjymtyrët;  kur ky organ çrregullohet e prishet çrrëgullohet e prishet edhe trupit me gjymtyrët e tjera. Në këtë organ ep dritë shpirti i amshueshëm prandaj ktu i ndijmë fuqit shpirtnore, si vullnetin, energjinë, simpathinë, mëshirën, konshiencën e ndërgjegjen morale. Zemra e kullueme dhe e papërlyeme fiton aftësin me i analizue e me i dallue rrezet e dritës shpirtënore me këtë mënyrë nisin me u kristalizue misteret e jetës së së amshueëme.

Vëllazën të dashtun! Duhet ta dijmë se zemra asht panorama, ku vështron Pushteti i Amshuëm; asht pra Empiri i vërtetë “Arshihakiki”. Edhe në natyrë ka nji arsh, qi quhet “Empiri formal – Asht Suri e qi përmendet në versetin “Er-rrahmanu alel arshi steva” qi shqip thuhet: “Perëndija ka hypë mbi fron”. Hasha kjo sbahet kurrë sepse Perëndija ska nevojë për fron; por këtu kuptimi asht metaforik dhe ka për qëllim me kallzue hijerarkin e autoriteti i tij qi asht shkalla ma e naltë e hijerarkis. Mbas këtyne shpjegimeve merret vesht se domethënia e versetit asht: “Perëndija asht i Zoti i Arshit, i Empirit”. Arshi simbas filozofis së moçme asht nji enë madhështore qi ka mbështjellë gjithsin. Këtij arshi të moçmit i kan thënë “Feleqi Atllas”. Arshi Hakiki (Fron i Vërtetë)i thonë zemrës. Cili asht ma i madh? Natyrisht Empiri real, Froni i vërtetë arshi Hakikija Zemra. Empiri formal asht vetëm “Mazhari Rahmet” domethanë asht shkëlqye vetëm një lloj drite hyjnore, vetëm me dritën e mëshirës sepse në Kur’an asht urdhnue “Er-rrahmanu ala arshi steva- Allahu asht mbi fron.” Kur vijmë ke arshi hakikija ke zemra, ndryshon puna, këjo asht ba maz’harë të gjitha cilësitë e amshuëme; kjo ka edhe “vetdije-shumë”. Shkallën ma të naltë të kësaj vetëdijeje e lypim ne kur themi “Ihdinas sirratal mustekime” – O Zot na ban hidajet në rrugën e drejtë!”

Të zgjanohemi pak në këtë pik që të kuptohemi mirë: Manifestat e pasosuna qi shfaqen si objekte të natyrës, çjanë vallë? Këto janë pasqyra nëpër të cilat do ta shofim e do ta kuptojmë sekretin e vërtetë apo të vërtetën sekrete. Njeriu të pajuëm me vetëdije i duhet me njoftë të msheftën e mbulueme nën maskën e objekteve të natyrës. Të gjitha gjanat janë nga nji pasqyrë e cilësivet të Zotit. Perëndija ka cilësi (atribute)e gjithsija asht libri ku duken këto cilësi të pasosuna të Zotit të pasosun. Gjithësia asht kuti e cilësitë e Zotit janë perlat e dijamantët, inxhitë. Na duhet pra ta çelim kutinë e t’i shofim këto inxhi. Çdo gja asht nji petkë mbrenda së cilës asht mbështjellë nji cilsi e Zotit. Urdhnat e dispozitat e Sheriatit janë nga nji isharet për të vërtetën, e cila nuk asht gja e veçantë nga sheriati. Kush don me mbrri në hakikat duhet me ndjekë pikë për pikë Sheriatin. Pa përshkue nëpër portën e Sheriatit nuk mund të gjindet rruga qi përcjellë te e vërteta. Të kthehemi te vetvetja: Shpirti asht si qielli e e trupi si dheu. Midis tyne gjendet zemra, ku përpiqen këto dy bota. Zemra asht kutija ku shifen tinzit hyjnore. Punët e Perëndisë nuk kanë shkak, por qëllim. Qëllimi i krijimit të njeriut ash që ta njofi Zotin e jo qi të hajë e të pijë. Duhet pra ti pastrojmë zemrat, ta njofim Zotin, ti bajmë robni e tja mbajmë urdhnat. Njeriu nuk e din vehten se asht nji pasqyrë për cilësit e Zotit. Pejgamberi Alejhiselam urdhënon: “Men are nefsehu fekad arefe Rab-behu” – Kush din vetvehten qi asht nji pasqyrë për cilësitë e Zotit, e din me të vërtetë Zotin”. Njeriu asht gja e madhe asht arka e amanetit e duhet me ja dijtë vleftën vehtes. Duhet me ndjekë rrugën e Kuranit e me u largue nga cilësit shtazore. Në këtë udhë na përcjell drita e Hazreti Muhamedit Alejhisselam.

H. Vehbi Dibra

Zani i Naltë, 6-7, shkur-mars 1934, f. 169-176

/Revista Drita Islame, Qershor 2013 /

You must be logged in to post a comment Login